Sabetay Sevi Kimdir? Dönme Kime Denir?

Dönmeler Osmanlı İmparatorluğunda önemli bir ayaklanmaya sebep olacakken Sultan tarafından bastırılan bir gruptur. Başlarını ise mesih olduğunu iddia eden Sabetay Sevi çekmektedir.

Sabetay Sevi Kimdir? Dönme Kime Denir?
Editör: Yusuf Arslan
23 Kasım 2020 - 00:08
 

Sabetay Sevi, Ismi gibi doğum yeri yılı ve menşei tartışmalıdır.Geleneksel bilgilere göre ise İspanyol asıllı bir aileden 7 Temmuz 1626 da İzmir'de de doğduğu bilinmektedir. Sabetay oradan gelerek İzmir'e yerleşmiş sabetay çocukluğunda önce İzmir'in tanınmış iş adamlarından Alba'nın öğrencisi olduğu bu dönemde Tevrat ve kabala okuduğu 15 yaşında Yahudi mistisizmi öğrendiği ve Kabalaya merak sardı. Tek başına kabala'yı çalışmaya başlayan sabetay 18 yaşına geldiğinde kendisini teşkil ettiği öğrenci grubuna ders vermeye başlamıştı. kabala eğitimi sırasında sıra dışı davranışlar gösteren Sabetay Sevi Ailesi 15 yaşında evlendirmiştir. Ancak 15'inde hiç yaklaşmadığı ve boşanmak isteyen eşini hiçbir tepki göstermesi durumunu, eşini sevmemesine bağlayan ailesi onu bir müddet sonra tekrar evlendirdi. Sonuç aynıydı bu evlilikte aynı sebepten sona erdi. Bu fikir atmoseri içerisinde yetişen sabetay Sevi biraz tereddütle de olsa 1648 yılında çevresine ilan etti. Ancak tereddüdü boşunaydı ve çevresindeki İnsanlar buna hazırdı.Hahamlara da açıkladı bu defa tepki gördü hahamlar tarafından Sinogogdan dışarı atıldı. Sabetay baskılara dayanamadı Sürgüne çıkmak zorunda kaldı yerine temsilciler tayin ederek 1650 yılında İstanbul'a gitti. O çağda hıristiyanlar arasında metninin 1666 yılında zuhur edeceğine dair inanış vardır. Bu sabetayın işini daha da kolaylaştırdı. Bunu dikkate alan Sabetay hahamın verdiği belgeyi de göz önünde tutarak mesihlik ilanını 1666 yılına kadar sabretti. İstanbul'da 3 sene kaldıktan sonra 1654 yılında Kabala öğretisinin sakıncalı görülmesi üzerine sürgüne çıkmaya mecbur edildi. 1658 yılına kadar Atina'da takip edildiği için rahat ve huzur bulamadı önce İzmir'e gelse de orada da Tutunamayan tekrar İstanbul'a geçti.i Çünkü burada abramyan gibi güvenebileceği dostları vardı. Bu dönemde hahamlar üzerindeki baskılar artınca 1659 da tekrar İzmir'e babasının yanına döndü ve 3 yıl İzmir'de kaldı. 1662 de Filistin'e gitmek için gemiye bindi yolda fikrin değiştirerek iskenderiye'ye ardından kahireye gitti.  Yahudi bankerler İleride işine yarayacak sıkı bir dostluk kurdu. ilk üç karısına hiç yaklaşman ve boşanan sabetay mesihlik mucizesi bir kızla evlendi. Kahire'den dönüşte Gazze'ye uğrayan Sabetay kendince mesihlik yolunda önemli bir adım daha attı. Bir Yahudi 'ın  Mesih olduğunu haber verildiğini iddia ederek 5 asırlık olduğunu iddia ettiği bir vesikayı sabetaya verdi. 1665 yılında elde ettiği paralarla Kudüs'e gelen Sabetay burada büyük kitlelere hitap etti. Ayrıca arkadaşı jozef in desteğiyle İstanbul'da sonra da Kudüs'te de mesihliğini ilan etti. Dünyanın değişik yerlerinde yaşayan Yahudilerin mektuplar yazarak bağlılıklarını onlara da bildirdi. Bu durum özellikle Selanik ve İzmir semalarında büyük heyecana sebep oldu. Sabetay  kendisine İlk yaratılmış Allah'ın oğlu Mesih İsrail'i kurtarıcısı ilanlarını verdi. Abraham da kendisinin peygamber olduğunu duyurdu ve sabetayın mesihliğini desteklemeye başladı. 1665 de İzmir'e gelen sabetay Sevi Coşku ile karşılandı. Sabetayın etkisi o kadar atmıştı ki Abraham galante  Eğer Sultan Mehmet tarafından engellenmeseydi Yahudiliğin çöküşüne sebep olabilecek bir mesihlik hareketi olarak tasvir etmiştir. Her cumartesi yapılan ayinden sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun adını anmak adetti ancak Sabetay bunu kaldırıp kendi adına okuttu. Üstüne bir de Krallık tacını giydirdi ancak mesih ve krallık da yetinmeyen Sabetay işi Tanrı ile bir tutmaya kadar götürdü. Bu durum İstanbul'a bildirildiği sadrazam Köprülü Mehmet Paşa sabah İstanbul'a gönderilmesine emretti.ı 1666 nın şubat'ında İstanbul'a ulaştı İstanbul'da bizzat Subaşı tarafından sorgulandı. İzmir kadısının şahitliğine rağmen her şeyi inkar etti ve Kumkaleye hapsedildi 1666 yılının Eylül ayında Edirne'ye getirilen divandan mucize gösterilmesi istendi. Durumun ciddiyetini kavrayan sevi din değiştirdi ve Müslüman oldu, çünkü talep edilen mucize öyle böyle değildi. Çırılçıplak soyunacak en maharetli Okçular kendisine nişan alacaktı. Eğer atılan oklar vücuduna isabet etmezse Sultan'da sabetayı kabul edecekti.Bu teklif karşısında mesihlik iddialarından vazgeçen sabetay Müslüman oldu. Bundan sonra da Aziz Mehmet Efendi olarak anılmaya başlandı Elbette sabetay taraftarları gerçekten müslüman olmadılar. İki kimlikli bir hayat yaşamaya mecbur kaldılar. Bunlar gerçekte bir Yahudi gibi inanıyor ama Görünürde Müslüman gibi yaşıyorlardı. Müslümanlar zamanla sabetay taraftarlarını dönme olarak adlandırdı. Kısa süre sonra da sabetayın müslümanlığının sahte olduğu anlaşılınca 1668 de İstanbul'a getirildi ve buradan da Sürgün edildi Nihayet Sabetay Sevi 17 Eylül 1676 tarihinde Ürdünde hayata gözlerini kapadı.


 
Bu haber 278 defa okunmuştur.

YORUMLAR

  • 0 Yorum